EOT i nowy CPR: które cechy wyrobu warto rozwijać
Rozporządzenie (UE) 2024/3110 w sprawie wyrobów budowlanych, w skrócie CPR, wskazuje, w jakich kierunkach mogą zmieniać się wymagania i informacje o wyrobach. Producent, który planuje zmianę wyrobu, może rozważyć sześć rodzin cech: trwałość, mniejszy wpływ na środowisko w cyklu życia, łatwość naprawy, możliwość demontażu i ponownego użycia, efektywne wykorzystanie surowców oraz bezpieczeństwo pożarowe i ograniczenie uwalniania substancji niebezpiecznych. W nowym systemie europejska ocena techniczna (EOT) obejmuje także charakterystyki środowiskowe, dlatego wybór cech warto powiązać z planowaną ścieżką oceny.
Rozważ sześć rodzin cech wyrobu
Te rodziny cech wynikają z załączników I–IV CPR. Kolejność nie oznacza rankingu. Wartość handlowa każdej cechy zależy od odbiorcy, rynku i różnicy, którą producent potrafi udokumentować.
Nie każda cecha istotna handlowo zostanie opisana w EOT. Zakres oceny wynika z odpowiedniego europejskiego dokumentu oceny (EAD) oraz z uzgodnień z jednostką oceny technicznej (JOT). Dowolnie wybrana cecha marketingowa nie wchodzi do EOT automatycznie. Cechy spoza tego zakresu mogą wymagać odrębnych badań, obliczeń lub raportów, a takie dowody muszą być rzetelne i odpowiadać zastosowaniu wyrobu.
Sześć rodzin cech do rozważenia
Przed programem badań producent może sprawdzić, czy planowana zmiana daje odbiorcy rzeczywistą korzyść i czy da się ją wykazać dowodem odpowiednim do zastosowania. Zakres oceny konkretnego wyrobu wynika z jego zastosowania i właściwego dokumentu oceny.
Pozycje opisują kierunki wynikające z załączników I–IV CPR. Obowiązki dla konkretnej rodziny wyrobów wynikają z właściwej zharmonizowanej specyfikacji technicznej, aktów delegowanych lub odpowiedniego EAD.
Sprawdź, co obejmie nowa europejska ocena techniczna
EOT to udokumentowana ocena właściwości użytkowych wyrobu budowlanego w deklarowanym zastosowaniu. JOT wydaje ją na wniosek producenta na podstawie EAD, do którego odniesienie opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej (art. 37 ust. 1 CPR). EAD opisuje wyrób i jego zamierzone zastosowanie, wymienia zasadnicze charakterystyki istotne dla tego zastosowania oraz określa metody i kryteria ich oceny. EOT nie jest certyfikatem ani drogą zastępczą dla wyrobu objętego zharmonizowaną specyfikacją techniczną. W takim przypadku JOT informuje wnioskodawcę, że EOT nie można wydać (art. 33 ust. 1 lit. a). Procedurę opisujemy szerzej na stronie europejskiej oceny technicznej.
Nowością jest część środowiskowa. Nowy EAD obejmuje także z góry ustalone zasadnicze charakterystyki środowiskowe z załącznika II, związane z oceną cyklu życia wyrobu. EOT zawiera ocenę tych charakterystyk, które wymienia art. 15 ust. 3 (art. 35 ust. 1 lit. b i art. 37 ust. 3). Ich zakres rośnie etapami. Od 8 stycznia 2026 r. obejmuje cztery charakterystyki dotyczące skutków zmiany klimatu (lit. a–d). Od 9 stycznia 2030 r. dochodzą kolejne, m.in. potencjał zakwaszania, eutrofizacja, ubożenie zasobów abiotycznych i zużycie wody (lit. e–m). Od 9 stycznia 2032 r. dochodzą m.in. cząstki stałe, działanie toksyczne dla ludzi i oddziaływanie związane z użytkowaniem gruntów (lit. n–s). Daty te dotyczą deklaracji i ocen w nowym systemie. Nie oznaczają jednoczesnego przejścia wszystkich wydanych wcześniej EOT.
Co dzieje się z dotychczasowymi EAD i EOT
EAD, do których odniesienia opublikowano w Dzienniku Urzędowym Unii Europejskiej na podstawie rozporządzenia (UE) nr 305/2011 do 8 stycznia 2026 r., zachowują ważność do 9 stycznia 2031 r., chyba że wcześniej utracą ją z innych przyczyn (art. 95 ust. 4 CPR). Odrębna granica dotyczy wyrobów: po 9 stycznia 2036 r. nie można wprowadzać ich do obrotu na podstawie EOT wydanych według tych EAD (art. 95 ust. 4).
Ta droga może zakończyć się wcześniej. Jeżeli przyjęta na podstawie nowego CPR zharmonizowana specyfikacja techniczna obejmie ten sam wyrób i to samo zamierzone zastosowanie, EAD nie może być dalej stosowany, a wyroby nie mogą być wprowadzane do obrotu na podstawie wydanych według niego EOT (art. 95 ust. 5). Dotychczasowe sprawozdania z badań i EOT mogą stanowić podstawę techniczną nowej oceny tylko po spełnieniu warunków art. 95 ust. 7. Dla producenta oznacza to, że dotychczasowa EOT i nowa ocena to odrębne sprawy, a termin trzeba sprawdzić dla konkretnego EAD.
Odróżnij kierunki rozwoju od obowiązków
Załącznik III CPR wymienia aspekty, które mogą stać się wymaganiami dotyczącymi wyrobów, m.in. trwałość i niezawodność, emisje gazów cieplarnianych w cyklu życia, zawartość materiałów z recyklingu, łatwość naprawy, możliwość ponownego użycia po demontażu oraz zdatność do recyklingu. Wymagania ustanawia Komisja w aktach delegowanych dla określonej rodziny lub kategorii wyrobów (art. 7 ust. 1 CPR). Komisja może określić wymagania środowiskowe z pkt 3.1 załącznika III dla objętych nimi wyrobów w zakresie nieuregulowanym innymi aktami prawa Unii. Warunkiem jest zachowanie bezpieczeństwa oraz brak przeważającego negatywnego wpływu na środowisko. Załącznik III nie jest zatem wykazem badań obowiązkowych dla każdego wyrobu.
Harmonogram tych prac przedstawia plan prac Komisji na lata 2026–2029, COM(2025) 772. Jego tabela 3 rozdziela dla rodzin wyrobów kolejne etapy: określenie wyrobów i charakterystyk, wniosek o normalizację, dostarczenie norm, akt wprowadzający obowiązek ich stosowania oraz osobny akt ustanawiający wymagania dotyczące wyrobu. Komisja zastrzega, że wszystkie daty są orientacyjne, a w wielu wierszach część pól pozostaje pusta. Plan pokazuje kolejność prac, ale nie wyznacza producentowi daty obowiązku.
Na wybór wyrobu wpływają także przepisy dotyczące budynków. Dyrektywa w sprawie charakterystyki energetycznej budynków (EPBD) wymaga, aby współczynnik globalnego ocieplenia (GWP) w cyklu życia nowego budynku był obliczany i ujawniany w świadectwie charakterystyki energetycznej (art. 7 ust. 2 dyrektywy (UE) 2024/1275). Obliczenia dotyczą budynku i obejmują m.in. utrzymanie, naprawy i wymiany jego elementów. Przy wymianach wykorzystuje się dostępne informacje o referencyjnym okresie użytkowania wyrobu. Według szablonu Europejskiej Organizacji ds. Oceny Technicznej (EOTA) jest to okres, w którym oczekuje się zachowania przez wyrób deklarowanych właściwości w określonych warunkach stosowania i konserwacji.
Co wymagania EPBD oznaczają dla danych o wyrobie
Obowiązek obejmuje od 1 stycznia 2028 r. nowe budynki o powierzchni użytkowej większej niż 1000 m², a od 1 stycznia 2030 r. wszystkie nowe budynki. Państwa członkowskie mogą wyłączyć budynki, dla których wnioski o pozwolenie na budowę złożono przed tymi terminami (art. 7 ust. 4). Zasady obliczeń określa nowy załącznik III, nadany rozporządzeniem delegowanym (UE) 2026/52. Wymagane etapy obejmują utrzymanie (B2), naprawę (B3) i wymianę elementów budynku (B4); zasadę ustalania liczby wymian określa każde państwo.
Jeżeli są dostępne, stosuje się dane o wyrobie wynikające z przepisów o wyrobach budowlanych. W przeciwnym razie można użyć innych rodzajów danych, w tym danych ogólnych i wartości domyślnych ustalanych przez państwa członkowskie. Z przepisów tych nie wynika automatyczny obowiązek sporządzenia odrębnej deklaracji środowiskowej wyrobu (EPD) dla każdego wyrobu.
Czy cyfrowy paszport produktu jest cechą wyrobu
Cyfrowy paszport produktu służy do przekazywania informacji o wyrobie. Po ustanowieniu systemu ma zawierać m.in. deklarację właściwości użytkowych i zgodności, instrukcje użytkowania, informacje dotyczące bezpieczeństwa oraz dokumentację techniczną (art. 76 ust. 2 CPR). Nie jest właściwością materiału ani dowodem właściwości użytkowych. Obowiązek paszportu zależy od aktu delegowanego, którym Komisja ustanowi system dla wyrobów budowlanych. Producent będzie zobowiązany udostępnić paszport po upływie 18 miesięcy od wejścia w życie tego aktu (art. 22 ust. 7 i art. 80 ust. 1). Wyroby zwolnione na podstawie art. 14 nie wymagają paszportu.
Porównuj warianty o tej samej funkcji
Dwa warianty wyrobu można rzetelnie porównać tylko wtedy, gdy pełnią tę samą funkcję w tym samym zamierzonym zastosowaniu i są oceniane dla wspólnego czasu odniesienia. Warunki stosowania, metody oceny i zakres cyklu życia muszą być porównywalne; jeżeli warianty oceniono różnymi metodami, trzeba uzasadnić równoważność wyników. Wynik w kilogramach ekwiwalentu CO₂ na kilogram materiału nie wystarcza do porównania dwóch różnych rozwiązań. Lżejszy wyrób wymieniany częściej może w okresie użytkowania budynku zużyć więcej materiału niż cięższy wyrób wymieniany rzadziej. Dlatego dane o trwałości, konserwacji i wymianach należy zbierać razem z danymi środowiskowymi.
Trwałość wymaga określenia warunków. Załącznik IV CPR przewiduje podanie szacowanego średniego i minimalnego okresu użytkowania zgodnego z deklarowanym zastosowaniem oraz informacji o konserwacji. Referencyjny okres użytkowania nie jest gwarancją producenta ani okresem ważności EOT. Nie służy też wyłącznie obliczeniom środowiskowym. Publiczny szablon programu prac EOTA wiąże go z warunkami stosowania i konserwacji oraz ze wspólnym czasem odniesienia dla oceny technicznej i środowiskowej. Szablon jest wskazówką techniczną, a znaczenie tego okresu i sposób jego oceny określa właściwy EAD.
Przeanalizuj przykład panelu elewacyjnego biurowca
Przyjmijmy hipotetyczny przykład. Producent wytwarza panele elewacyjne z tworzywa sztucznego do biurowców. Panele przytwierdza się do rusztu, czyli konstrukcji mocowanej do ściany zewnętrznej budynku.
Przykład hipotetyczny: panel elewacyjny biurowca
Nabywcą paneli jest właściciel lub zarządca biurowca, a układ elewacji dobiera projektant. Producent rozważa dwie zmiany wyrobu. Przykład nie zawiera wyników badań.
- 1 Panel z tworzywa i jego powierzchnia
- 2 Ruszt z mocowaniem do ściany
- 3 Element mocujący panel do rusztu
- 4 Ściana
Oba warianty mogą mieć znaczenie dla zarządcy, ale przed wyborem trzeba porównać je z obecnym panelem w tej samej funkcji i tym samym zastosowaniu, dla wspólnego czasu odniesienia i w porównywalnych warunkach, oraz zebrać brakujące dowody. Ścieżkę oceny technicznej i jej zakres należy ustalić osobno.
Jeżeli biurowiec jest nowym budynkiem objętym art. 7 ust. 2 EPBD, wymiany elementów elewacji wchodzą do obliczeń GWP w cyklu życia budynku. Przykład nie przesądza jednak, że taki panel może uzyskać EOT. Najpierw trzeba ustalić, czy wyrób jest objęty zharmonizowaną specyfikacją techniczną, czy istnieje odpowiedni EAD i które zasadnicze charakterystyki są istotne dla zamierzonego zastosowania. Dopiero na tej podstawie można zaplanować zakres oceny.
Ustal kierunek rozwoju przed programem badań
Wybór cech zaczyna się od odbiorcy i zastosowania, podobnie jak przy krajowej ocenie technicznej. Opisaliśmy to w artykule Nie kupuj KOT-a w worku. Nowe wymagania środowiskowe dodają do tej analizy cały cykl życia wyrobu oraz dowody potrzebne do porównania wariantów.
W ekspertyzie rozwoju wyrobu analizujemy zamierzone zastosowanie, potrzeby odbiorców i rozważane warianty. Wskazujemy cechy, które mają uzasadnienie techniczne i rynkowe, oraz dowody, których brakuje do ich wykazania. Ekspertyza jest odrębna od oceny technicznej: EOT wydaje niezależnie właściwa JOT na podstawie odpowiedniego EAD. Producent, który rozważa zmianę wyrobu, może przesłać nam opis wyrobu i planowanych wariantów.